ناوال و لورج: هرچی تا الان درباره‌ش گفته

نسخه‌ی انگلیسی این مطلب Naval on Leverage: The Complete Guide دانلود فایل ۳۲ صفحه‌ای ↓

از اولین توییتش توی ۲۰۱۳ تا دوره‌ی AI توی ۲۰۲۶

چرا یه نفر یه ساعت کار می‌کنه و اثرش از هزار ساعت کار یکی دیگه بیشتره؟ جواب ناوال به این سؤال یه کلمه‌ست: لورج.

حالا منظورش اون لورجی نیست که توی ترید می‌گیرید. لورج از نگاه ناوال یعنی ابزارهایی که قضاوتتون رو چند برابر می‌کنن. و از ۲۰۱۳ تا الان هی برگشته سراغ همین ایده و یه تیکه بهش اضافه کرده، تا رسیده به AI.

این مطلب هرچیزیه که ناوال درباره‌ی لورج به‌عنوان یه مدل ذهنی گفته، یه‌جا. تا ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶ جمع شده.

از سه جا اومده. یکی توییت‌ها: هر ۴٬۱۵۱ توییت ناوال از ۲۰۱۲ تا اکتبر ۲۰۲۶، که توشون دنبال کلمه‌های لورج، کد، رسانه، سرمایه، نیروی کار، AI، اتوماسیون و رباتیک گشته شده، و توییت‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۶ هم کامل خونده شدن. یکی پادکست‌ها: ۲۷ تا ترنسکریپت کامل از ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶، از How to Get Rich (۲۰۱۹) و Deutsch Files (۲۰۲۴) تا اپیزودهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ درباره‌ی AI و ساختن؛ لیست کاملشون ته مطلب توی بخش منابعه. و یکی هم کتاب The Almanack of Naval Ravikant (۲۰۲۰) که از اینجا به بعد بهش می‌گم آلماناک.

منبع هر حرف کنارش اومده: توییت‌ها با لینک x.com و ماه و سالشون، پادکست‌ها با اسم اپیزود و ماه و سال، کتاب هم با اسم فصلش، مثلاً (آلماناک، فصل «پیدا کردن جایگاه لورجی»). فقط یه نکته: ترنسکریپت‌ها ماشینی‌ان و معلوم نمی‌کنن کی داره حرف می‌زنه. واسه همین یه جمله رو فقط جایی به ناوال نسبت دادم که از خود متن معلوم باشه گوینده خودشه، و هرجا قطعی نبود کنارش نوشتم (احتمالاً ناوال). هرجا هم نوشتم «برداشت من اینه که» یا «به نظرم»، اون برداشت خودمه، نه حرف ناوال.

---

فهرست

1. کل ماجرا توی یه صفحه
2. این ایده از ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۶ چجوری بزرگ شد؟
3. لورج اصلاً چیه؟
4. لورج چند شکل داره؟
5. لورجی که اجازه می‌خواد و لورجی که نمی‌خواد
6. لورج اصلاً چی رو ضرب می‌کنه؟
7. چجوری لورج بگیریم؟ نقشه‌ی کلاسیک
8. لورج با دنیا چیکار می‌کنه؟
9. لورج توی عصر هوش مصنوعی
10. توی عصر AI چیکار کنیم؟ قانون‌های خود ناوال، خلاصه‌شده
11. چه برداشت‌هایی از لورج اشتباهه؟ هشدارهای خود ناوال
12. بانک نقل‌قول‌ها: جمله‌هایی که ارزش نگه داشتن دارن

---

۱. کل ماجرا توی یه صفحه

اگه وقت ندارید کل مطلب رو بخونید، این بخش خلاصه‌ی همه‌شه. بقیه‌ی بخش‌ها فقط همینا رو باز می‌کنن.

لورج هر چیزیه که خروجی‌هات رو از ورودی‌هات جدا می‌کنه. خودش می‌گه: «وقتی می‌گم لورج، فقط منظورم لورج مالی‌ای نیست که وال‌استریت باهاش کار می‌کنه. منظورم ابزاره. ابزار و لورجن که این فاصله رو بین ورودی و خروجی می‌ندازن» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).

کارش اینه که قضاوتت رو چند برابر کنه. «لورج یه ضریب‌افزای نیرو واسه قضاوت توئه» (آلماناک، فصل «فهمیدن اینکه ثروت چطور ساخته می‌شه»). "Leverage converts knowledge into power." (فوریه ۲۰۲۱) "It doesn't take money to make money, it takes leverage to make money." (مارس ۲۰۲۲)

سه تا شکل کلاسیک داره (آلماناک، فصل «پیدا کردن جایگاه لورجی»):

1. نیروی کار: آدم‌هایی که برات کار می‌کنن. قدیمی‌ترین شکلش، و بدترینش.
2. سرمایه: پول. قرن پیش دست این بود.
3. محصولاتی که تکثیرشون هزینه‌ی نهایی نداره: کد و رسانه. اینا همون permissionless leverage یا لورجِ بدون نیاز به اجازه‌ان، و به قول خودش پشت «همه‌ی ثروت‌های جدید» همینان.

بعدها کامیونیتی (یعنی نیروی کارِ پراکنده)، لورجِ مدل کسب‌وکار (صرفه‌ی مقیاس و اثر شبکه‌ای) و حالا هم AI و ایجنت‌ها رو به این لیست اضافه کرد.

ولی لورج تنها نیست، فقط یه تیکه از یه فرموله. کامل‌ترین شکلی که گفته اینه:

«نتیجه‌ی نهایی تو تقریباً می‌شه اینکه دانش خاصت (specific knowledge) چقدر متمایزه، ضرب در اینکه چقدر لورج می‌تونی روی همون دانش سوار کنی، ضرب در اینکه قضاوتت چند وقت یه بار درست درمیاد، ضرب در اینکه چقدر خودت تنهایی مسئول نتیجه‌ای، ضرب در اینکه جامعه چقدر واسه کاری که می‌کنی ارزش قائله. بعد همه‌ی اینا رو مرکب کن با اینکه چقدر می‌تونی این کار رو ادامه بدی و چقدر می‌تونی با خوندن و یاد گرفتن بهترش کنی.» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹)

البته خودش هشدار می‌ده که این رو مثل ریاضی نبینید، چون اون‌وقت می‌شه «دقت کاذب»؛ «بهتره فقط یکی دو تا از بزرگ‌ترین‌ها رو انتخاب کنی» (همون‌جا).

اگه بخوایم کل ماجرا رو توی دو کلمه بگیم: «خودتو محصول کن» یا Productize yourself. ««خودت» یعنی یکتا بودن. «محصول کن» یعنی لورج. «خودت» یعنی مسئولیت‌پذیری. «محصول کن» یعنی دانش خاص. حالا سؤال اینه: دارم با نیروی کار اسکیل می‌کنم، با سرمایه، با کد یا با رسانه؟» (آلماناک، فصل «فهمیدن اینکه ثروت چطور ساخته می‌شه»)

و AI این وسط چی رو عوض کرده؟ خلاصه‌ش توی یه پاراگراف: AI "a form of leverage. Leverage increases the returns to those who use it. Software engineers are gaining leverage relative to everyone else. And the creators of AI are the most leveraged of them all." (ژوئیه ۲۰۲۵) لورج کد الان مال هر کسیه که بتونه روشن فکر کنه و انگلیسی حرف بزنه. ایجنت‌ها دارن جای نیروی کار رو می‌گیرن. نرم‌افزارِ خالص دیگه از یه کسب‌وکار محافظت نمی‌کنه. و ورودی‌های انسانی‌ای که لورج چند برابرشون می‌کنه، یعنی قضاوت، سلیقه، خلاقیت، خواستن و عاملیت، از همیشه مهم‌ترن، چون "Intelligence and talent are not normally distributed. Leverage magnifies the distinctions... It's not that the rich are getting richer, it's that the 'smart, leveraged, and high agency' are getting richer." (فوریه ۲۰۲۶)

---

۲. این ایده از ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۶ چجوری بزرگ شد؟

ناوال این مدل رو یه‌جا ننوشته. سال به سال یه تیکه بهش اضافه کرده. این جدول نشون می‌ده هر سال چی اومده روش.

سال	چی اضافه شد	منبع
۲۰۱۳	اولین باری که گفتش: "Management is the oldest, and most over-rated form of leverage. Capital, Media, and Code are the modern forms."	فوریه ۲۰۱۳
۲۰۱۴	لورج به ازای هر دلار، با عدد: "1999: $5M to launch a product, 30M serious computer users. 2014: $5K to launch, 3B serious phone users. Leverage / $ is up 100,000x."	آوریل ۲۰۱۴
۲۰۱۵	لورج بازه‌ی نتیجه‌ها رو بازتر می‌کنه: "mean founder outcome better, but median outcome worse."	ژوئیه ۲۰۱۵
۲۰۱۶	ارتش ربات‌ها: "Robots already took the jobs. They're just packed into data centers to save on space and power."	ژوئن ۲۰۱۶
۲۰۱۷	"We live in an age of infinite leverage, and the economic rewards for genuine intellectual curiosity have never been higher."	ژوئن ۲۰۱۷
۲۰۱۷	"Your earning power from here on out is a function of the NPV of your contribution to the General AI project."	مه ۲۰۱۷
۲۰۱۸	"In an age of infinite leverage, judgement is the most important skill." و رشته‌توییت How to Get Rich.	مه ۲۰۱۸
۲۰۱۸	تاریخچه‌ی لورج: "From tools to money to the printing press to the PC. The latest is the 'permissionlessly-programmable network.'"	ژوئیه ۲۰۱۸
۲۰۱۹	کل مدل توی پادکست How to Get Rich میاد: سه شکل لورج، بدون نیاز به اجازه بودن، فرمول، نردبون املاک. و همین‌طور: "The most powerful permissionless tools are the spoken word, the written word, mathematics, and the computer."	نوامبر ۲۰۱۹
۲۰۲۰	کتاب درمیاد، و «کامیونیتی» هم به لیست اضافه می‌شه (پادکست Tim Ferriss، قسمت ۴۷۳، اکتبر ۲۰۲۰).
۲۰۲۱	"In an age of permissionless leverage, judgement, not work, determines success and failure."	فوریه ۲۰۲۱
۲۰۲۲	"Each engineer is backed by an infinite army of robots."	نوامبر ۲۰۲۲
۲۰۲۳	"Automation means not having to do anything twice... All that remains are creativity and judgement."	ژانویه ۲۰۲۳
۲۰۲۴	پیامد سیاسیش: "Technology breeds collectivism, because it increases leverage, and therefore the gap between winners and losers."	ژوئیه ۲۰۲۴
۲۰۲۵	"AI is a form of leverage." "AI won't replace programmers, but rather make it easier for programmers to replace everyone else."	ژوئیه ۲۰۲۵، ژانویه ۲۰۲۵
۲۰۲۵	«تنها چیزی که مهمه خلاقیته، چون واقعاً داریم توی عصر لورج بی‌نهایت زندگی می‌کنیم و AI و رباتیک هر روز این رو واضح‌تر می‌کنن.»	پادکست Curate People، اکتبر ۲۰۲۵
۲۰۲۶	"Vibe coding is the new product management. Training and tuning models is the new coding." "Pure software is uninvestable." "The three forms of capital are knowledge, reputation, and capital."	فوریه ۲۰۲۶؛ پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶؛ ژانویه ۲۰۲۶

---

۳. لورج اصلاً چیه؟

قبل از اینکه بریم سراغ شکل‌هاش، باید ببینیم خود لورج از نگاه ناوال چیه و چرا انقدر روش تأکید داره.

۳.۱ منظورش ابزاره، نه لورج مالی

ناوال از هیزم‌شکن شروع می‌کنه. بدون ابزار، «بهترین هیزم‌شکن دنیا شاید یه چیزی حدود ۳ برابر از بدترین هیزم‌شکن‌ها بهتر باشه.» ولی وقتی بولدوزر و اره‌ی اتوماتیک میاد وسط، این فاصله منفجر می‌شه (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹). حتی درآمد کارگر روزمزد هم به لورج ابزارش بستگی داره: «کارگر روزمزد توی هند خیلی کمتر درمیاره، چون هیچ لورج ابزاری نداره» (همون‌جا).

۳.۲ چرا دیگه ساعت کار با نتیجه یکی نیست؟

ایده‌ی اصلی اینه: تا قبل از لورج، ساعتی که کار می‌کردید تقریباً همون نتیجه‌ای بود که می‌گرفتید. لورج این رابطه رو می‌شکنه.

• «آدم‌ها توی جامعه‌هایی تکامل پیدا کردن که لورج توشون نبود. اگه من واسه تو هیزم می‌شکستم یا آب می‌آوردم، می‌دونستی هشت ساعت کار یعنی تقریباً هشت ساعت خروجی. حالا ما لورج رو اختراع کردیم» (آلماناک، فصل «پیدا کردن جایگاه لورجی»).
• «ممکنه یه ساعت کار کنی و اثرش خیلی بزرگ باشه، یا ممکنه هزار ساعت کار کنی و هیچ اثری نداشته باشه» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• خلاقیت دومین چیزیه که این رابطه رو قطع می‌کنه. «یه حرفه هرچی خلاقانه‌تر باشه، احتمال اینکه ورودی و خروجیش از هم جدا باشن بیشتره» (آلماناک، فصل «پیدا کردن جایگاه لورجی»).
• و شرکت‌ها اینو اشتباه اندازه می‌گیرن. «شرکت‌ها بلد نیستن خروجی رو اندازه بگیرن، واسه همین ورودی رو اندازه می‌گیرن. جوری کار کن که خروجی‌هات دیده بشن و بشه اندازه‌شون گرفت» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹). «۹ تا ۵ کار کردن کار ماشین‌هاست. آدم‌ها واسه ۹ تا ۵ ساخته نشدن» (پادکست JRE، قسمت ۱۳۰۹، ژوئن ۲۰۱۹).

۳.۳ قضاوت رو چند برابر می‌کنه، پس فرق قضاوت‌ها خیلی بزرگ می‌شه

وقتی لورج قضاوت رو ضرب می‌کنه، یه فرق کوچیک توی قضاوت تبدیل می‌شه به یه فرق خیلی خیلی بزرگ توی نتیجه.

• «فرض کن با هزار برابر لورج کار می‌کنی. یه نفر ۸۰ درصد وقت‌ها درست می‌گه و یکی دیگه ۹۰ درصد وقت‌ها. بازار به معنای واقعی کلمه به اونی که ۹۰ درصد درست می‌گه صدها برابر بیشتر پول می‌ده» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• لورج بافت از قضاوتش میاد، نه از پولش: «اگه همه‌ی پول وارن رو هم ازش بگیری، فردا سرمایه‌گذارها از هر سوراخی میان بیرون و ۱۰۰ میلیارد دلار می‌ذارن کف دستش» (همون‌جا).
• "In an age of leverage, one correct decision can win everything. Without hard work, you'll develop neither judgement nor leverage." (فوریه ۲۰۱۸)

۳.۴ چرا شهودمون دست‌کمش می‌گیره؟

به نظر ناوال مشکل اینه که مغز ما واسه دنیای بدون لورج ساخته شده. «چیزی که مغزمون واقعاً واسه فهمیدنش تکامل پیدا نکرده اینه که توی جامعه‌ی مدرن چقدر لورج ممکنه، و جدیدترین شکل‌های لورج چیان» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹). جامعه «نیروی کار رو به‌عنوان یه شکل لورج زیادی دست بالا می‌گیره. واسه همینه که وقتی ترفیع می‌گیری پدر و مادرت ذوق می‌کنن»، و اینکه «چند نفر زیر دستت کار می‌کنن» واسشون مهمه (همون‌جا).

۳.۵ نتیجه‌ها نرمال نیستن، توزیع توانی دارن

یعنی چی؟ یعنی با لورج، فاصله‌ی بهترین‌ها با متوسط‌ها چند برابر نیست، هزار برابره.

• "Forget 10x programmers. 1,000x programmers really exist." (ژوئن ۲۰۱۶)
• «هوش توزیع نرمال نداره. لورج توزیع نرمال نداره. برنامه‌پذیری توزیع نرمال نداره. قضاوت توزیع نرمال نداره. پس نتیجه‌ها هم خیلی از نرمال فراتر می‌رن.» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶)
• «فرق اینکه چیز درست رو واسه کار کردن انتخاب کنی یا چیز غلط رو، بی‌نهایته. و الان، خب معلومه، به خاطر لورج AI این حرف دیگه انقدر جنجالی نیست.» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶)
• "There are no returns to doing 'average' work (outside of make-work jobs and physical labor). All the returns come from doing great work, and scaling it up." (فوریه ۲۰۲۵)

---

۴. لورج چند شکل داره؟

ناوال لورج رو یه چیز واحد نمی‌بینه. چند تا شکل مختلف داره، و هرکدوم یه قاعده‌ی بازی جدا. یکی اجازه می‌خواد، یکی نمی‌خواد. یکی داره کهنه می‌شه، یکی تازه اومده.

اول یه نگاه کلی بندازیم، بعد تک‌تک می‌ریم سراغشون.

همه‌شون یه جا

شکل	اجازه لازم داره؟	حرف ناوال درباره‌ش	وضعیتش توی دوره‌ی AI
نیروی کار	آره: یکی باید دنبالت بیاد	قدیمی‌ترین، پردعواترین، بدترین	ایجنت‌ها جاشو می‌گیرن؛ تیم‌ها کوچیک می‌شن؛ «اسکیل دشمن توئه»
سرمایه	آره: یکی باید بهت بده	قرن پیش شکل غالب بود؛ خوب اسکیل می‌شه؛ اعتبار می‌خواد	توکن از آدم ارزون‌تره؛ مدل‌های پیشرو سرمایه‌ی خیلی خیلی زیادی لازم دارن
کد	نه	«قوی‌ترین شکل لورجِ بدون نیاز به اجازه»	هر کسی با انگلیسی می‌تونه کد بزنه؛ کد دیگه خندق دفاعی نیست
رسانه	نه	وقتی خوابی کار می‌کنه؛ دنیا رو واسه‌ت می‌گرده	slop وسط بازار رو غرق می‌کنه؛ کار انسانی‌ای که معلومه مال کیه ارزشش بالا می‌ره
کامیونیتی	یه جورایی پخش‌شده	نیروی کار بدون استخدام (کاربرها، طرفدارها)	تغییری نکرده؛ اثر شبکه‌ای هنوز خندق دفاعیه
مدل کسب‌وکار	اینجا معنی نداره	اثر شبکه‌ای «بالاترین شکل لورجه»	اثر شبکه‌ای، سخت‌افزار و مدل‌ها خندق‌هایی‌ان که موندن
AI و ایجنت‌ها	بیشترش نه، ولی لایه‌ی مدل‌های پیشرو داره اجازه‌دار می‌شه	«یه شکلی از لورج»؛ برنامه‌نویس‌ها و خالق‌هایی که با AI کار می‌کنن از همه پرلورج‌ترن	لایه‌ی جدیدِ بالایی

۴.۱ نیروی کار: چرا ناوال می‌گه بدترینشه؟

اولین چیزی که به ذهن آدم می‌رسه وقتی می‌گیم لورج، اینه که یه سری آدم برات کار کنن. ناوال دقیقاً همینو کمتر از همه دوست داره.

چرا باهاش مخالفه؟

• «نیروی کار یعنی آدم‌هایی که برات کار می‌کنن. قدیمی‌ترین شکل لورجه و از همه بیشتر سرش دعوا شده. لورجِ نیروی کار پدر و مادرتو تحت تأثیر قرار می‌ده، ولی عمرتو پای دنبال کردنش هدر نده» (آلماناک، فصل «فهمیدن اینکه ثروت چطور ساخته می‌شه»).
• «مدیریت آدم‌ها کار خیلی شلوغ و کثیفیه. کلی مهارت رهبری می‌خواد. همیشه یه قدم با یه شورش فاصله داری، یا با اینکه جمعیت بریزن سرت و تیکه‌پاره‌ت کنن» (آلماناک، فصل «پیدا کردن جایگاه لورجی»).
• میدون جنگ طبقاتی هم همین‌جاست: «کمونیسم و مارکسیسم کلاً سر جنگ بین سرمایه و نیروی کاره» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• خروجیش هم واسه همه یکی نیست: «هرچی یه خدمت بیشتر به آدم وابسته باشه، کمتر برابره. جف بزوس احتمالاً تعطیلات خیلی بهتری از بیشتر ما داره» (همون‌جا).

پس قاعده چیه؟ «باید کمترین تعداد آدمی رو کنارت داشته باشی که بذاره از بقیه‌ی شکل‌های لورج استفاده کنی» (همون‌جا).

حالا اگه قراره ازش استفاده کنی، راه درستش چیه؟

• شاگرد گرفتن: «وقتی یه مقدار دانش خاص جمع کردی، یکی از راه‌های اسکیل کردنش اینه که شروع کنی شاگرد تربیت کنی» (همون‌جا).
• هم‌تراز به جای زیردست: «اگه یکی زیر دستته، باید به این خاطر باشه که داری بهش یاد می‌دی و توانمندش می‌کنی. اگه این کارو نمی‌کنی، یه ربات بذار زیر دستت. لازم نیست یه آدم زیر دستت باشه» (همون‌جا).
• شرکت‌های کوچیک، جایی که صاحب‌کار و کسی که کار رو انجام می‌ده یه نفرن: «شرکت حقوقی ایده‌آل من واسه همکاری، یه شرکت حقوقیِ یه‌نفره‌ست» (همون‌جا).

از ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۶ حرفش خیلی تندتر شده:

• «یه اینشتین به اندازه‌ی یه لشکر آدم ماشینی با دکترای فیزیک می‌ارزه» و «خلاقیت ذاتاً از صفر به یکه و هرچقدر آدم بریزی سر مسئله، تو رو به اونجا نمی‌رسونه» (پادکست The Beginning of Infinity, Part 2، دسامبر ۲۰۲۱).
• «اسکیل دشمن توئه. واسه ساختن یه چیز بزرگ فقط یه گروه کوچیک آدم لازمه» (پادکست Curate People، اکتبر ۲۰۲۵). فاندرها عمداً شرکت رو unscale می‌کنن (همون‌جا).
• "Innovation is art, it can't be scaled. Scaling a team creates a hierarchy... Hierarchy introduces the Principal-Agent problem... Going from zero to one requires a founder-led flat team.". (مارس ۲۰۲۵)
• بدترین اتوماسیون هم اتوماسیون با آدمه: «اتوماسیون با فرایند یا با آدم‌ها. این بدترین شکل اتوماسیونه، چون آدم‌های غیرفنی یا غیرخلاق رو میاره وسط کار» (پادکست Curate People، اکتبر ۲۰۲۵).
• «فقط نابغه‌ها.» «اگه بتونی ماهی یه نابغه استخدام کنی، خیلی خوش‌شانسی» (همون‌جا).
• «نکته‌ی یه شبکه‌ای که همه‌ش به هم وصله اینه که تک‌تک گره‌هاش باید خیلی باهوش باشن» (پادکست 'Nothing Ever Happens' Is Over، مه ۲۰۲۶).
• "Number of engineers... is a completely useless metric.". (نوامبر ۲۰۲۲)

اون نیروی کاری که الان ایجنت‌ها انجامش می‌دن رو توی بخش ۹.۳ می‌گم.

۴.۲ سرمایه: پول چجوری تصمیم‌هاتو ضرب می‌کنه؟

سرمایه از نیروی کار یه پله بهتره. ولی هنوز یکی باید بهت بده. ببینیم ناوال چی می‌گه:

• «پول به‌عنوان لورج خوبه. یعنی هر تصمیمی که می‌گیری، با پول ضربش می‌کنی» و «احتمالاً توی قرن گذشته شکل غالب لورج بوده» (آلماناک، فصل «پیدا کردن جایگاه لورجی»).
• از آدم بهتر اسکیل می‌شه: «اگه توی مدیریت سرمایه خوب بشی، خیلی راحت‌تر می‌تونی سرمایه‌ی بیشتر و بیشتری رو مدیریت کنی تا آدم‌های بیشتر و بیشتر» (همون‌جا).
• یه برتری کوچیک رو کامل جایزه می‌ده: «یه بازده ۳۰ درصدی»، «وقتی هر کس دیگه‌ای فقط ۲۰ درصد درمیاره»، «همه‌ی پول مال تو می‌شه» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• جدیدتره و کمتر به چشم میاد، واسه همین مهارت‌هاش زودتر کهنه می‌شن: «مهارت‌های سرمایه‌گذاری توی بازار سهامِ ۱۰۰ سال پیش احتمالاً امروز اونقدرا به کار نمیان» (همون‌جا).
• آدم‌ها هم ازش دل خوشی ندارن: «حس ناعادلانه بودن می‌ده، چون یه چیز نامرئیه که می‌شه جمعش کرد و نسل به نسل داد دست بعدی» (همون‌جا).
• حالا چجوری به دستش بیاری؟ «واسه جذب پول، دانش خاصت رو با مسئولیت‌پذیری به کار بگیر و نشون بده که نتیجه‌ش قضاوت خوب بوده» (آلماناک). «اگه توی یه حوزه دانش خاص داشته باشی، مسئولیت‌پذیر باشی و توی اون حوزه اسمت خوب باشه، آدم‌ها بهت سرمایه می‌دن» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• توی طول عمر هم، "Capital : labor ratio generally increases in life.". (آوریل ۲۰۱۸)
• "Equity is the new land. Shareholder is the new landowner.". (ژوئن ۲۰۲۰)

از ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۶:

• "If your income is coming from labor rather than assets, you're being decimated by hidden inflation.". (اکتبر ۲۰۲۱)
• "When choosing between investments, ask yourself, 'where is my dollar going to work the hardest?'". (اکتبر ۲۰۲۱)
• "There is infinite capital, there is infinite labor, there is infinite compute. The scarcity is truth.". (ژوئیه ۲۰۲۴)
• "The three forms of capital are knowledge, reputation, and capital.". (ژانویه ۲۰۲۶)
• توی AI، سرمایه هوش می‌خره و ناوال هم بدون معطلی خرجش می‌کنه: «این مدل‌ها هرچقدر هم گرون به نظر بیان، هنوز خیلی ارزون‌تر از یه آدمن» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).

۴.۳ کد: چرا قوی‌ترین لورجِ بدون اجازه‌ست؟

اینجا دیگه کسی لازم نیست بهت چیزی بده. یه کامپیوتر داری و تمام.

نگاه کلاسیکش اینه:

• «کد احتمالاً قوی‌ترین شکل لورجِ بدون نیاز به اجازه‌ست. فقط یه کامپیوتر می‌خوای، اجازه‌ی هیچ‌کس رو لازم نداری» (آلماناک، فصل «پیدا کردن جایگاه لورجی»).
• ارتش ربات‌ها. «بیشتر انقلاب ربات‌ها قبلاً اتفاق افتاده. ربات‌ها همین الان اینجان، و تعدادشون خیلی بیشتر از آدم‌هاست. فقط توی دیتاسنترها چپوندیمشون» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹). «یه ارتش ربات مجانی دم دستته» و «ازش استفاده کن» (آلماناک).
• کد یعنی زبون فرمان دادن به همین ارتش. «این ربات‌ها خیلی باهوش نیستن. باید دقیق بهشون بگی چی کار کنن و چجوری. واسه همین کدنویسی یه ابرقدرته، چون حالا می‌تونی به زبون ارتش ربات‌ها حرف بزنی» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹). "The robot army is already here, code lets you tell them what to do.". (آوریل ۲۰۱۹)
• گلوگاه اینه که اصلاً به چی فرمان بدی. «گلوگاه فقط اینه که بفهمی چه کارهای هوشمندانه و جالبی می‌شه باهاشون کرد» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• "Software is just an idea that can do work outside of the human brain.". (فوریه ۲۰۱۷)
• "Media travels and earns while you sleep... Code is even better.". (نوامبر ۲۰۱۸)
• "Engineers are leveraged creatives who generate repeatable solutions to practical problems... Until we become Gods, society has unlimited demand for creative engineers.". (نوامبر ۲۰۱۹)
• "Code compounds, which favors founder-led engineering teams.". (آوریل ۲۰۲۲)
• "Open source means each problem only has to be solved once." (اکتبر ۲۰۲۱)؛ "Beggars build on APIs, sovereigns build on open source.". (ژوئن ۲۰۲۱)

اینکه AI با کد چیکار کرده رو توی بخش ۹.۳ می‌گم.

۴.۴ رسانه: چیزی که وقتی خوابی واسه‌ت کار می‌کنه

رسانه هم مثل کد اجازه نمی‌خواد. فرقش اینه که این یکی خیلی بیشتر به خود آدم گره خورده.

• "Media travels and earns while you sleep. It searches the world for opportunities for you.". (نوامبر ۲۰۱۸)
• رسانه‌ی قدیمی یعنی لورج یکی دیگه رو اجاره کنی. «۳۰ سال پیش باید شانس میاوردم که برم تلویزیون، که لورجِ یکی دیگه‌ست. پیامم رو تحریف می‌کردن. سودش رو هم خودشون برمی‌داشتن» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• آروم شروع می‌شه، بعد مرکب می‌شه. «جو روگن واسه پادکست الانش هیچ بیشتر از پادکست شماره‌ی یک زحمت نمی‌کشه. ولی توی پادکست شماره‌ی ۱۱۰۰، داره یه میلیون دلار درمیاره» (همون‌جا). "Timeless content compounds.". (آوریل ۲۰۲۱)
• کانال باید مال خودت باشه. "All of the returns from a social media presence come from compound interest. Invest heavily into closed platforms at your peril." (نوامبر ۲۰۱۶)؛ "Building an audience on a proprietary network is building an elaborate castle on sand.". (نوامبر ۲۰۲۰) ولی این معامله رو هم قبول داره: «این لورجِ بدون اجازه، که هر کسی توش می‌تونه پخش‌کننده باشه، خوب‌تر از اونیه که بشه ازش گذشت» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• رسانه‌ای رو انتخاب کن که بهت می‌خوره. «اگه از حرف زدن لذت می‌بری، پادکست رو امتحان کن» و «اگه نوشتن بلند رو دوست داری، Substack. اگه نوشتن کوتاه رو دوست داری، X» و «اگه از ساختن ویدیو خوشت میاد، شاید یکی از جدیدترین مدل‌های AI رو به کار بگیری» (پادکست In the Arena، اکتبر ۲۰۲۵). «اگه قراره توش بهترین باشی، باید تقریباً در حد دیوونگی از اون کار لذت ببری» (همون‌جا).
• لورج رسانه مال خود آدمه. «بهترین آدم‌های سوشال مدیا اصلاً استخدام‌بشو نیستن» و «فرصت واقعیشون اینه که یه کانال منحصربه‌فرد دور خودشون بسازن. و یه مدت کوتاه کانالشون رو بهت اجاره بدن» (پادکست Curate People، اکتبر ۲۰۲۵).
• رسانه می‌تونه جای فروش و جذب سرمایه رو هم بگیره. «به جای اینکه دونه‌دونه با VCها جلسه بذاری، به نظرم امروز اگه محصولت خوب نشون داده می‌شه، بهتره یه ویدیوی لانچ بی‌نظیر و یه دموی عالی بسازی و سعی کنی آنلاین وایرالش کنی» (همون‌جا).
• "You will be remembered for your best work, but followed for your average.". (ژانویه ۲۰۲۲)

رسانه توی دوران AI رو هم توی بخش ۹.۳ می‌گم.

۴.۵ کامیونیتی یعنی نیروی کاری که استخدامش نکردی

حالا فکر کنید یه میلیارد آدم براتون کار کنن و حتی یه نفرشون رو استخدام نکرده باشید. کامیونیتی یعنی همین.

• «سرمایه و نیروی کار هم دارن یکم بیشتر بی‌نیاز از اجازه می‌شن» و «به جای نیروی کار، الان کامیونیتی داریم، که شکل پخش‌شده‌ی نیروی کاره» و «مارک زاکربرگ یه میلیارد آدم داره که با استفاده از فیسبوک براش کار می‌کنن. به جای اینکه بری از یه آدم پولدار سرمایه جذب کنی، الان کراودفاندینگ داریم» (احتمالاً ناوال؛ پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• «کاری که واقعاً باید بکنی اینه که سرمایه، محصول، رسانه و کامیونیتی بیشتری رو مدیریت کنی» (احتمالاً ناوال؛ همون‌جا).
• "Proven community builders are even rarer and higher-leveraged than proven developers and designers. There's no school or playbook.". (اکتبر ۲۰۱۹)
• تا ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ دیگه کامیونیتی خودش توی لیسته: «می‌تونی از کد، کامیونیتی، رسانه، سرمایه و نیروی کار لورج بگیری» (پادکست Happiness، مارس ۲۰۲۱).

۴.۶ خود مدل کسب‌وکار هم لورجه؟

آره. و این یکی رو کتاب کلاً جا انداخته. این بخش از How to Get Rich میاد (پادکست، دسامبر ۲۰۱۹):

• صرفه‌ی مقیاس. «برو سراغ کسب‌وکاری که توش ساختن ویجت شماره‌ی ۱۲ ارزون‌تر از ساختن ویجت شماره‌ی پنج باشه» و «این خودش خودبه‌خود یه جور مانع ورود می‌سازه».
• هزینه‌ی نهایی صفر. «هر چیزی که هزینه‌ی نهایی تولیدش صفره، خب معلومه که صرفه‌ی مقیاس داره، و چیزهایی که هزینه‌ی نهایی بازتولیدشون صفره خیلی وقت‌ها اثر شبکه‌ای هم دارن».
• اثر شبکه‌ای، که بالاترین شکلشه. «همیشه باید فکر کنی که کاربرها و مشتری‌هات چجوری می‌تونن به همدیگه ارزش اضافه کنن، چون این نهایی‌ترین شکل لورجه. تو توی ساحل باهاما لم دادی یا شب خوابیدی و مشتری‌هات دارن به همدیگه ارزش اضافه می‌کنن».
• "The dirty secret of the tech business is that network effects create natural monopolies and oligopolies.". (مه ۲۰۱۹)

جالبش اینه که توی ۲۰۲۶ اینا همون خندق‌هایی‌ان که جلوی AI دووم میارن: «دنبال سخت‌افزاری، دنبال اثر شبکه‌ای هستی، دنبال مدل‌های AI هستی» (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶).

۴.۷ برند و اعتبار: لورج روی اسم خودت

یه شکل دیگه هم هست که کمتر بهش فکر می‌کنیم: اسم خودت.

• "Branding requires accountability. To build a great personal brand (an eponymous one), you must take on the risk of being publicly wrong.". (ژانویه ۲۰۱۸)
• «قوی‌ترین پول‌سازها در واقع برندهای شخصی‌ان» و «برندهایی که اسم خود آدمن و خودشون لورج دارن» (پادکست JRE، قسمت ۱۳۰۹، ژوئن ۲۰۱۹).
• توی نردبون املاک، همین که اسم یه معمار روی کار باشه کافیه که «ارزش [ملک] رو ببره بالا» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• ولی درباره‌ی شرکت‌ها بدبینه: "brand is not a moat" (اکتبر ۲۰۲۲)؛ "If your brand is your moat, you won't have a moat for much longer.". (آوریل ۲۰۲۵)

برداشت من اینه که یه اسم شخصی، وقتی پشتش مسئولیت‌پذیری و رفتار بلندمدت باشه، یه شکل ماندگار از لورجه. چون سرمایه و معامله و شانس رو خودش می‌کشه سمت خودش. ولی برند شرکتی‌ای که پشتش یه محصول واقعی یا اثر شبکه‌ای نیست، این‌جوری نیست.

---

۵. لورجی که اجازه می‌خواد و لورجی که نمی‌خواد

اگه از کل این بحث فقط یه چیز یادتون بمونه، به نظرم باید همین باشه. سؤال اینه: واسه استفاده از این لورج، کسی باید بهت اجازه بده یا نه؟

فرقشون چیه؟ «سرمایه و نیروی کار لورجِ اجازه‌دارن. همه دنبال سرمایه‌ان، ولی یکی باید بهت بده. همه می‌خوان رهبری کنن، ولی یکی باید دنبالت بیاد. کد و رسانه لورجِ بدون نیاز به اجازه‌ان» (آلماناک، فصل «فهمیدن اینکه ثروت چطور ساخته می‌شه»). «احتمالاً جالب‌ترین چیزی که باید درباره‌ی شکل‌های جدید لورج یادت باشه اینه که اجازه نمی‌خوان» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).

جعبه‌ابزارش هم اینه: "The most powerful permissionless tools are the spoken word, the written word, mathematics, and the computer. An irresistible stack of leverage for the ambitious creative.". (نوامبر ۲۰۱۹)

حالا این چه ربطی به سبک زندگیت داره؟ "In a modern society with permissionless leverage and creative work, the unscheduled life is the most productive.". (مه ۲۰۱۹) "In an age of permissionless leverage, judgement, not work, determines success and failure... Whatever strengthens your ego weakens your judgement, and ultimately, your success.". (فوریه ۲۰۲۱)

یه استدلال اخلاقی هم پشتشه که کتاب جا انداخته. کد و رسانه سودشون رو یکسان پخش می‌کنن: «جف بزوس فیلم و سریال بهتری از ما نمی‌بینه» و «گوگل بهش یه اکانت پریمیومِ ویژه نمی‌ده». واسه همین «اگه واسه‌ت اخلاق توی ثروت‌سازی مهمه، بهتره ثروتت رو با کد و رسانه به‌عنوان لورج بسازی، چون اون‌وقت این محصولات واسه همه یکسان در دسترسن» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).

ولی توی لبه‌ی AI، اجازه داره برمی‌گرده. ناوال الان می‌بینه که جدیدترین لایه داره برعکس حرکت می‌کنه:

• تحقیقات AI «منابع عظیم می‌خواد، کلاسترهای غول‌پیکر GPU، تعداد کمی محقق، دیتاست‌های عظیم، دیتاست‌های انحصاری» و «حالا هم تسخیر رگولاتوری» (پادکست Live in the Future، ژوئیه ۲۰۲۶).
• درباره‌ی اینکه مدل‌ها مرحله‌به‌مرحله و اول واسه شرکای مورد تأیید دولت منتشر می‌شن: «بعد این سؤال پیش میاد که کی دسترسی داره؟ کنترلش دست کیه؟» (همون‌جا).
• "The only real decision is whether to centralize power, or disperse it.". (سپتامبر ۲۰۲۶)
• وزنه‌ای که در مقابلش پیشنهاد می‌ده اینه که مدل‌هایی که روی وب باز آموزش دیدن، بعد از چند ماه وزن‌هاشون رو باز کنن: «نمی‌خوایم یه کشیش خدا رو واسه بقیه‌ی ما کنترل کنه» (پادکست Live in the Future، ژوئیه ۲۰۲۶). "It doesn't matter if open source software is developed by [anyone]... It's open source, just audit and run it yourself.". (ژوئیه ۲۰۲۶)

برداشت من اینه که بدون اجازه بودن همیشه هسته‌ی اخلاقی و عملیِ کل نگاه ناوال به لورج بوده. دعواهای ۲۰۲۶ش سر مدل‌های باز، رگولاتوری و code is speech، در اصل یه دعواست: اینکه لایه‌ی AI هم بدون اجازه بمونه.

---

۶. لورج اصلاً چی رو ضرب می‌کنه؟

یه چیز ساده که خیلی‌ها یادشون می‌ره: لورج یه ضریبه. هر چی رو در صفر ضرب کنی، صفر می‌شه.

پس سؤال اصلی اینه که چی رو داری ضرب می‌کنی؟ اینا ورودی‌هایی‌ان که لورج ضربشون می‌کنه.

۶.۱ قضاوت، که وقتی پخته بشه اسمش می‌شه سلیقه

• «قضاوت یعنی خردی که روی مسائل بیرونی به کار می‌ره»؛ خرد هم یعنی «دونستن پیامدهای بلندمدت کارهات» (آلماناک، فصل «قضاوت»).
• آرامش بهترش می‌کنه. «توی عصر لورج بی‌نهایت زندگی می‌کنیم» و «واسه همین، اثر یه تصمیم خوب خیلی بیشتر از قبله» و «پس ذهن آروم به قضاوت بهتر می‌رسه، و قضاوت بهتر به نتیجه‌ی بهتر» (پادکست JRE، قسمت ۱۳۰۹، ژوئن ۲۰۱۹). «هرچی یکی عصبانی‌تر باشه، تضمین می‌کنم قضاوتش بدتره» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹). «توی عصر مدرن، کیفیت تصمیمی که می‌گیری همه‌چیزه، چون همه‌مون لورج داریم» و «تصمیم‌گیری خوب و لورج بالا، راه‌حل همینه» (پادکست Happiness، مارس ۲۰۲۱).
• "The only part you can't outsource is judgement.". (آوریل ۲۰۲۲)
• کم‌کم می‌شه سلیقه. "When judgement becomes sufficiently refined, we call it taste.". (اکتبر ۲۰۲۳) «با استدلال شروع می‌کنی، بعد قضاوتت رو می‌سازی، و وقتی قضاوتت به اندازه‌ی کافی پخته شد، خیلی ساده تبدیل می‌شه به سلیقه یا شهود یا همون حس درونی» (پادکست In the Arena، اکتبر ۲۰۲۵).
• با تکرار ساخته می‌شه، نه با ساعت. "It's not 10,000 hours, it's 10,000 iterations." (10,000 iterations). (نوامبر ۲۰۲۲)
• محکش طبیعت و بازاره، نه آدم‌ها. "Good taste is judgement refined through creation and criticism, criticism not just from flawed proxies like people and awards, but criticism from nature and free markets.". (فوریه ۲۰۲۶)

۶.۲ دانش خاص: چیزی که نمی‌شه یادت داد

• «دانش خاص دانشیه که نمی‌شه واسه‌ش آموزشت داد. اگه جامعه بتونه یادت بده، می‌تونه به یکی دیگه هم یاد بده و جاتو بگیره» (آلماناک).
• زنجیره‌ی جایگزین شدن. «اگه بشه یادت داد» و «به یکی دیگه هم می‌شه یاد داد» و «اصلاً حتی می‌تونیم کامپیوترها رو واسه‌ش برنامه‌نویسی کنیم. آخرش هم می‌تونیم ربات‌هایی برنامه‌نویسی کنیم که راه برن و انجامش بدن» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹). جایگزینی «یه کم یه کم اتفاق میفته و از ثروت‌سازیت می‌خوره» (همون‌جا).
• آموزش استعداد رو ضرب می‌کنه، نمی‌سازتش. یه فروشنده‌ی ذاتی که مدرک روان‌شناسی هم داره: «اون‌وقت مدرک روان‌شناسیش لورج گرفته. مسلحش می‌کنه» (همون‌جا).
• به‌روز در برابر بی‌زمان. یادگیری ماشین توی ۲۰۱۹ یه دانش خاصِ به‌روز بود، «ولی ۲۰ سال دیگه، یادگیری ماشین شاید یه چیز کهنه و پیش‌پاافتاده باشه» (همون‌جا).
• دفاعش در برابر AI توی ۲۰۲۵: "Specific knowledge doesn't have verifiably correct answers, so it's not something AI can be trained for, either.". (دسامبر ۲۰۲۵)
• "Get paid for doing what only you can uniquely do.". (فوریه ۲۰۲۲)

۶.۳ مسئولیت‌پذیری: چجوری لورجِ اجازه‌دار رو به دست میاری؟

یادتون باشه نیروی کار و سرمایه رو یکی باید بهت بده. سؤال اینه که چرا باید بده؟ جوابش اینجاست.

• «واسه پولدار شدن، لورج لازم داری» و «ولی بیشترش، مثل نیروی کار و سرمایه، رو آدم‌ها باید بهت بدن» و «پس واسه به دست آوردنش، باید اعتبار بسازی و این کارها رو با اسم خودت بکنی» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• مثل سهام کار می‌کنه. «قبول کردن مسئولیت کارهات مثل اینه که توی کل کارت سهام‌دار بشی؛ یعنی ریسک ضرر بیشتر و ریسک سود بیشتر رو با هم قبول می‌کنی» (همون‌جا). «من مسئولیت‌پذیری رو این‌جوری می‌بینم: پوستِ اعتبارت وسط بازیه» (همون‌جا).
• ترتیبش. «لورج چیزیه که جامعه خیلی دیرتر بهت می‌ده. وقتی قضاوتت رو نشون دادی. مگه اینکه کد یاد بگیری یا توی رسانه خوب بشی، که اینا لورجِ بدون اجازه‌ان» و «مسئولیت‌پذیری رو همین الان می‌تونی قبول کنی» (همون‌جا).
• "There's no such thing as 'shared accountability.'". (مه ۲۰۲۰)
• حالا اسمش شده عاملیت. "Blame yourself for everything, and preserve your agency.". (ژانویه ۲۰۲۵)
• نسخه‌ی دوران AI: آدم‌ها می‌شن تأییدکننده‌هایی که پشت کار وایمیستن. «آدم‌ها دارن تبدیل می‌شن به تأییدکننده» و «یه جورایی پشتش وایمیستم و اگه خراب شد، پشتتم» (احتمالاً ناوال؛ پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).

۶.۴ خواستن و عاملیت: چیزی که AI نداره

AI خیلی چیزا داره. ولی یه چیز نداره، و ناوال روی همون دست می‌ذاره: خواستن.

• «تنها محک واقعی هوش اینه که چیزی که از زندگی می‌خوای رو به دست بیاری» و «یه AI همون لحظه توش رد می‌شه، چون AI از زندگی هیچی نمی‌خواد» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).
• چیزی که AI کم داره «عاملیت خلاقانه‌ی خودشه. خواسته‌ی خودش رو نداره، و اینا باید خواسته‌های اصیل و واقعی باشن» (همون‌جا).
• «تنها چیزی که نمی‌تونی جایگزینش کنی خواستنِ آدمه» و «تا وقتی آدم‌ها یه چیزی می‌خوان و AIها و ربات‌هایی هستن که کمک می‌کنن اون خواسته‌ها برآورده بشه، همیشه آدم‌ها رو توی چرخه لازم داری» (احتمالاً ناوال؛ پادکست Live in the Future، ژوئیه ۲۰۲۶).
• "AI is intelligent to the extent it can get you what you want. AGI is intelligent to the extent it can get itself what it wants.". (سپتامبر ۲۰۲۵)

۶.۵ زمان و توجه: ورودی‌هایی که کمیابن

آخرین ورودی همونیه که از همه کمتر داریم.

• «یه نرخ ساعتیِ ایده‌آل واسه خودت بذار و پاش وایستا» (آلماناک).
• "The true scarcity is attention, not time." (سپتامبر ۲۰۲۴)؛ "If you do not direct your attention, it will be directed for you.". (فوریه ۲۰۲۶)
• زمان رو فقط با سود غیرخطی معامله کن: «اگه قراره زمانتو بدی، فقط وقتی منطقیه که واسه چیزی باشه که روی زمانت یا سرمایه‌ت شانس ۱۰۰ برابر یا ۱۰۰۰ برابر شدن داشته باشه» (پادکست Sell the Truth، مه ۲۰۲۶).
• با AI: «توکن هدر بده، زمان ذخیره کن. به توکن‌ها نه به چشم ورودی نگاه کن نه خروجی. فقط زمانت رو ببین و خروجی نهایی رو» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).

---

۷. چجوری لورج بگیریم؟ نقشه‌ی کلاسیک

خب، تا اینجا گفتیم لورج چیه. حالا سؤال اصلی: از کجا شروع کنیم؟

ناوال توی پادکست How to Get Rich و آلماناک یه نقشه‌ی تقریباً قدم‌به‌قدم داره. اینجا ۱۲ قدمش رو به ترتیب می‌گم.

1. از چیزهایی شروع کنید که اجازه نمی‌خوان. کد و رسانه تأیید هیچ‌کس رو لازم ندارن، یعنی همین امروز می‌تونید شروع کنید. نیروی کار و سرمایه بعداً میان سراغتون، وقتی که اعتبار داشته باشید (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).

2. از همین الان مسئولیت رو گردن بگیرید. «اگه بری سراغ لبه‌ی دانش، جایی که هیچ‌کس نمی‌دونه اون مسئله چجوری حل می‌شه، و مسئله‌های سخت رو حل کنی و مسئولیتش رو هم قبول کنی، آدم‌ها پشتت صف می‌کشن. لورج خودش میاد سمتت» (همون‌جا).

3. از نردبون برید بالا و توی هر پله یه شکل لورج اضافه کنید. اول کارگر (که فقط لورج ابزار داره)، بعد پیمانکار (نیروی کار)، بعد سازنده‌ی ساختمون (سرمایه به‌علاوه‌ی مسئولیت‌پذیری)، بعد صندوق (سرمایه‌ی خیلی بزرگ)، و آخرش شرکت تکنولوژی املاک (کد، سرمایه و بهترین نیروی کار، همه با هم: Zillow، Redfin، Trulia). «هر پله لورج بیشتری داره، مسئولیت بیشتری داره، دانش خاص‌تری هم داره» (آلماناک، فصل «پیدا کردن جایگاه لورجی»).

4. ببینید بالادستتون کیه. «نگاه کن ببین کی داره از کاری که تو می‌کنی لورج می‌گیره» و «ببین چجوری از وقت و کارت استفاده می‌کنه و چجوری روش لورج می‌ذاره» (احتمالاً ناوال؛ پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).

5. سازمان کوچیک‌تر رو انتخاب کنید. «توی یه سازمان کوچیک‌تر بیشتر جواب می‌گیری تا توی یه سازمان بزرگ.» و بعدش: «یه مسیر کاری خوب اینه که از یه شرکت بزرگ شروع کنی و کم‌کم بری سمت شرکت‌های کوچیک‌تر و کوچیک‌تر» (همون‌جا).

6. مثل صاحب‌کار فکر کنید. «اگه مثل صاحب‌کار فکر کنی و مثل صاحب‌کار رفتار کنی، دیگه فقط مسئله‌ی زمانه که خودت صاحب‌کار بشی» (همون‌جا).

7. سهام داشته باشید. «با اجاره دادن وقتت پولدار نمی‌شی. واسه آزادی مالی باید سهم داشته باشی، یه تیکه از یه کسب‌وکار» (آلماناک).

8. هم فروختن یاد بگیرید، هم ساختن. «اگه بتونی هر دوشو انجام بدی، دیگه هیچ‌کس جلودارت نیست» (آلماناک). بعدها اینو هم می‌گه: "It's easier for a builder to learn sales than for a seller to learn building." (آوریل ۲۰۱۹)

9. هر سه شکل رو با هم قاطی کنید: استارتاپ. «وقتی این سه تا رو با هم ترکیب می‌کنی، اونجاست که استارتاپ‌های تکنولوژی واقعاً می‌درخشن؛ کمترین نیروی کار رو برمی‌داری، ولی نیرویی که بیشترین خروجی رو داره» و بعدش «کلی کد و رسانه هم روش می‌ذاری» و «این یه ترکیب جادوییه» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹). "The most leveraged investment, in energy per dollar spent, is a tech startup." (نوامبر ۲۰۱۹)

10. اولش واسه لورج بدوید، بعد آروم‌تر. «بخش اول مسیر کاریت به دویدن واسه لورج می‌گذره. وقتی لورج رو گرفتی، باید یکم آروم‌تر بشی، چون اونجا دیگه قضاوتت واقعاً مهم می‌شه. انگار از روندن یه قایق بادبانی رسیدی به روندن یه کشتی اقیانوس‌پیما» (همون‌جا).

11. هیچ‌وقت ریسکی نکنید که کلاً از بازی بیرونتون کنه. مرکب شدن فقط وقتی جواب می‌ده که توی بازی بمونید: «همه‌چیزتو یه‌جا سر یه دست نذار. به‌جاش شرط‌های عاقلانه و خوش‌بینانه ببند که سود احتمالیشون بزرگه» (آلماناک).

12. از کار تکراری فرار کنید. "If the work doesn't require creativity, delegate it, automate it, or leave it." (سپتامبر ۲۰۲۰)

---

۸. لورج با دنیا چیکار می‌کنه؟

تا الان حرف از این بود که لورج با یه نفر چیکار می‌کنه. حالا یه قدم بریم عقب‌تر: وقتی همه به لورج دسترسی دارن، کل دنیا چه شکلی می‌شه؟

۸.۱ چرا برنده همه‌چیزو می‌بره؟

یعنی اینکه وقتی یه نفر می‌تونه کارشو واسه همه انجام بده، دیگه جایی واسه نفر دوم و سوم نمی‌مونه.

• «تکنولوژی مصرف رو دموکراتیک می‌کنه ولی تولید رو یه‌جا جمع می‌کنه. بهترین آدم دنیا توی هر کاری، اون کار رو واسه همه انجام می‌ده» (آلماناک).
• «توی کاری که می‌کنی بهترین آدم دنیا باش. اونقدر تعریف کارتو عوض کن تا این حرف درست دربیاد» (آلماناک)، و توی ۲۰۲۶ دوباره روش تأکید کرد: «فکر می‌کنم این حرف توی دوره‌ی هوش مصنوعی هم هنوز درسته» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).
• «اپی که بهتره عملاً ۱۰۰ درصد بازار رو می‌گیره» و «تعداد چیزهایی که می‌تونی توشون بهترین باشی بی‌نهایته. همیشه می‌شه یه نیچ واسه خودت پیدا کنی» (همون‌جا).
• "There's no demand for 'average.'" (There is no demand for average). (مارس ۲۰۲۵)

۸.۲ ساختار بازار: یه غول، یه دنباله‌ی بلند، و یه وسطِ خالی

حالا اگه برنده همه‌چیزو ببره، اون وسطیا چی می‌شن؟ جواب ناوال توی ۲۰۱۹ و ۲۰۲۶ تقریباً یکیه.

• ۲۰۱۹: اینترنت «واسه هر چیزی یه هژمون بزرگ می‌سازه. یه دنباله‌ی بلند و تیکه‌تیکه هم از میلیون‌ها میلیون آدم منفرد می‌سازه. چیزی که از بین می‌بره، اون متوسط‌های وسطه» (پادکست JRE، قسمت ۱۳۰۹، ژوئن ۲۰۱۹).
• ۲۰۲۶: "Software will proliferate just as videos, music, writing did. The market structure will shift from a 'fat middle' to mega-aggregators and a long tail." (مارس ۲۰۲۶) «اونایی که از هم می‌پاشن شرکت‌های متوسطن؛ شرکت‌های نرم‌افزاری ۵ نفره، ۱۰ نفره، ۲۰ نفره» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).

۸.۳ شرکت‌ها کوچیک می‌شن و همه واسه خودشون کار می‌کنن

اندازه‌ی درست یه شرکت داره کوچیک می‌شه، و ناوال اینو از ۲۰۱۹ می‌گفت.

• «عصر اطلاعات داره اینو می‌شکنه» و «داریم می‌بینیم شرکت داره اتمیزه می‌شه، یعنی اندازه‌ی بهینه‌ی شرکت داره کوچیک‌تر می‌شه» (پادکست JRE، قسمت ۱۳۰۹، ژوئن ۲۰۱۹).
• «هدف بلندمدت، اگه همه‌مون ثروتمند بشیم، اینه که همه واسه خودمون کار کنیم. و اونایی که واسه ما کار می‌کنن اساساً ربات‌ان» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• ۲۰۲۶: «تعداد بیشتری تیم کوچیک‌تر» و «تعداد آدم‌هایی که واسه انجام هر کاری لازمه خیلی خیلی کم می‌شه» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).

۸.۴ لورج فاصله رو بیشتر می‌کنه، و سیاست هم از همین شکل می‌گیره

این یکی روی تاریک‌ترشه. لورج میانگین رو بالا می‌بره، ولی فاصله‌ی برنده و بازنده رو هم زیاد می‌کنه، و این فاصله یه اثر سیاسی داره.

• ۲۰۱۵: "Consequence of increased technology leverage: mean founder outcome better, but median outcome worse." (ژوئیه ۲۰۱۵)
• ۲۰۲۴: "Technology breeds collectivism, because it increases leverage, and therefore the gap between winners and losers." (ژوئیه ۲۰۲۴)؛ "Leviathan lurches left because of technology." (ژوئیه ۲۰۲۴)
• ۲۰۲۶: "The capable ones make everyone better off, but themselves most of all." (فوریه ۲۰۲۶)؛ "A few geniuses solve problems and automate solutions for the rest of society. Any society that can overcome envy to maximize the number and output of geniuses will thrive." (فوریه ۲۰۲۶)

۸.۵ مصرف برابرتر می‌شه

و یه طرف دیگه‌ی ماجرا هم هست: تولید جمع می‌شه دست چند نفر، ولی مصرف واسه همه برابرتر می‌شه.

«هرچی شکل‌های لورج از آدم‌محور و نیروی‌کارمحور و سرمایه‌محور رفتن سمت محصول و کد و رسانه»، «بیشتر کالاها و خدماتی که مصرف می‌کنیم، از نظر مصرف خیلی برابرتر شدن» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).

---

۹. لورج توی عصر هوش مصنوعی

خب رسیدیم به جایی که احتمالاً واسه خیلی‌هاتون مهم‌ترین بخشه. AI با این چارچوب چیکار می‌کنه؟

۹.۱ حرف اصلیش چیه؟

اگه بخوام خیلی خلاصه بگم: از نظر ناوال AI یه شکل دیگه از لورجه. بقیه‌ش رو از زبون خودش بخونید.

• "AI is a form of leverage. Leverage increases the returns to those who use it. Software engineers are gaining leverage relative to everyone else. And the creators of AI are the most leveraged of them all." (ژوئیه ۲۰۲۵)
• "AI won't replace programmers, but rather make it easier for programmers to replace everyone else." (ژانویه ۲۰۲۵)
• "The new competition isn't Humans vs AI. It's Humans with AI vs everyone else." (مه ۲۰۲۶)
• «آدمِ بدون AI؟ فراموشش کن. AI خالص؟ فکر نمی‌کنم هنوز به اونجا رسیده باشه. ولی آدم به‌علاوه‌ی AI، الان دقیقاً توی همین دوره‌ایم. اینکه چقدر توش می‌مونیم؟ شرط می‌بندم بیشتر از چیزیه که مردم فکر می‌کنن» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).
• «شاید یه موتورسیکلت واسه ذهن داشته باشیم» و «ولی هنوزم یکی لازمه که سوارش بشه، برونتش، جهت بده، گاز بده و ترمز بگیره» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).
• «خلاقیت تنها چیزیه که مهمه، چون واقعاً داریم توی عصر لورج بی‌نهایت زندگی می‌کنیم و AI و رباتیک هر روز اینو واضح‌تر می‌کنن» (پادکست Curate People، اکتبر ۲۰۲۵).
• "If you're a high agency person, there's never been a better time to be alive." (ژانویه ۲۰۲۵)

۹.۲ چجوری به اینجا رسید؟

این نظر یه‌شبه درست نشد. جالبه ببینید طی ده سال چجوری عوض شده.

دوره	دیدگاه
۲۰۱۶–۱۷	نرم‌افزار خودش از همین الان یه ارتش رباته؛ ربات‌ها صاحب "any clearly bounded job, skill, or game. Humans should focus on creative work" می‌شن (ژانویه ۲۰۱۷).
۲۰۱۹	کد زدن همون فکر کردنه؛ AIای که به خوبیِ آدم‌ها کد بزنه یعنی «آخر بازی»؛ هوش مصنوعی عمومی «توی طول عمر ما نه» (پادکست JRE، قسمت ۱۳۰۹، ژوئن ۲۰۱۹).
۲۰۲۱	GPT-3 داره «طوطی‌وار تکرار می‌کنه»؛ این آدمه که خروجی‌های خوب رو جدا می‌کنه (پادکست The Beginning of Infinity, Part 2، دسامبر ۲۰۲۱).
۲۰۲۳–۲۴	"AI is a tool, it replaces repetitive work, not creative work" (ژوئیه ۲۰۲۳)؛ «یه ابزاره واسه حذف جون‌کندن‌ها» و AGI نیست (پادکست The Deutsch Files I، ژانویه ۲۰۲۴).
۲۰۲۵–۲۶	AI قوی‌ترین لورجیه که تا حالا داشتیم؛ ایجنت‌های کدنویسی حدود دسامبر ۲۰۲۵ رسیدن به «یه نقطه‌ی عطف» (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶)؛ خودش هر روز با ایجنت‌ها کد می‌زنه و داره یه شرکت روشون می‌سازه.

برداشت من اینه که یه جا پیش‌بینیش غلط از آب دراومد، همون اینکه AIای که کد بزنه یعنی AGI و «آخر بازی». ولی نظرشو آپدیت کرد بدون اینکه کل چارچوبش رو بندازه دور. AI رو از «چیزی که بازی رو تموم می‌کنه» آورد به «جدیدترین شکل لورج»، و خلاقیت و قضاوت و خواستن رو همچنان به‌عنوان سهم آدم‌ها نگه داشت.

۹.۳ AI با هر شکل لورج چیکار می‌کنه؟

یادتونه گفتیم لورج چند شکل داره؟ کد، نیروی کار، رسانه، سرمایه. AI به هر کدوم یه جور دست می‌زنه. دونه‌دونه بریم جلو.

کد: از یه مهارت کمیاب رسید به انگلیسی ساده، و از خندق دفاعی رسید به کامودیتی.

• «الان واقعاً می‌تونی به انگلیسی برنامه بنویسی» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶). «به لطف AI، همه می‌تونن مهندس نرم‌افزار باشن» (همون‌جا).
• «این مدل‌های کدنویسی یه لایه‌ی جدید و خیلی بزرگ توی استک‌ان که به پروداکت منیجرها، به غیربرنامه‌نویس‌های معمولی و به خود برنامه‌نویس‌ها اجازه می‌دن بدون کد نوشتن کد بنویسن» و «این یه بهبود کوچیک نیست. یه جهش بزرگه» (همون‌جا).
• "Vibe coding is the new product management. Training and tuning models is the new coding." (فوریه ۲۰۲۶)
• وایب‌کدینگ شما رو «از فضای ایده و نظر و سلیقه، مستقیم می‌بره توی محصول» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).
• "The cost of code is coming down, so we will consume more of it. The productivity of coders is going up, so they will become more valuable." (فوریه ۲۰۲۶)
• «برنامه‌نویس‌ها دارن حتی پرلورج‌تر می‌شن. یعنی الان یه برنامه‌نویس با یه ناوگان AI، بگیم ۵ تا ۱۰ برابر قبل بهره‌وره» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶). مهندس‌های نرم‌افزار «الان جزو پرلورج‌ترین آدم‌های روی زمین‌ان. البته اونایی که مدل‌ها رو آموزش می‌دن و تیون می‌کنن حتی پرلورج‌ترن، چون دارن خود جعبه‌ابزار رو می‌سازن» (همون‌جا).
• دیگه خندقی در کار نیست. «نرم‌افزار خالص دیگه به درد سرمایه‌گذاری نمی‌خوره» (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶). "AI is going to drain a lot of moats." (مارس ۲۰۲۶) "Models are the last moat in software." (اکتبر ۲۰۲۶)
• ارزش می‌ره سمت یکپارچگی. "Now that software is cheap, value moves to vertically integrated businesses that deliver opinionated end-to-end experiences." (ژوئیه ۲۰۲۶)
• نرم‌افزار ایجنت‌محور می‌شه. "Software went from desktop-first to mobile-first, now going to agent-first." (مه ۲۰۲۶)؛ "AIs replace UIs and APIs." (مه ۲۰۲۶)؛ "A 'computer' used to be a job title... Now a computer is becoming a thing computers use." (مارس ۲۰۲۶)
• سخت‌افزار سود می‌بره. «به‌عنوان یه فاندر سخت‌افزار، عالیه. می‌تونی نرم‌افزار خیلی خوب رو نسبتاً سریع بسازی» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).
• "People who are serious about software train their own models." (اوت ۲۰۲۶)

نیروی کار: کار رو ایجنت‌ها انجام می‌دن، تیم‌ها کوچیک می‌شن، و آدم‌هایی که با AI واردن باارزش‌تر می‌شن.

• «مهندس‌های جونیور عملاً ارتقا گرفتن و شدن مهندس سنیور. کار جونیورها رو هم ایجنت‌ها گرفتن دستشون» و «دستیارهای حقوقی همین الان ارتقا گرفتن و شدن وکیل ارشد» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).
• «بیشتر کارمنداتون GPUهایی‌ان که توی دیتاسنتر دارن کار می‌کنن» (احتمالاً ناوال؛ پادکست Live in the Future، ژوئیه ۲۰۲۶).
• ایجنت به‌عنوان کارگر: «کامپیوتر خسته نمی‌شه. کامپیوتر ایگو نداره» و «می‌تونی چند تا نسخه ازش بالا بیاری. ۲۴ ساعته، ۷ روز هفته کار می‌کنه» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶)؛ «انگار یه برنامه‌نویس جونیور داری که سریعه، عملاً مجانیه، و دلش می‌خواد راضیت کنه» (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶).
• ایجنت‌ها حتی عاملیت رو هم تأمین می‌کنن: «فکر می‌کنم ۹۹ درصدش هوشه و ۱ درصدش عاملیت، چون بعدش خود ایجنت‌ها عاملیت رو اعمال می‌کنن» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).
• ولی بهره‌وری بیشتر یعنی استخدام بیشترِ آدم‌های درست. چیزی که «اقتصاد پایه معمولاً می‌گه اینه که وقتی بهره‌وری یه نفر بالاتره»، «در واقع بیشتر از اون آدم‌ها استخدام می‌کنی، نه کمتر» و «اگه یکی واقعاً با AI وارده و واقعاً باهوش و خلاقه، بیشتر از هر وقت دیگه‌ای می‌خوام استخدامش کنم، چون لورجی که ازش می‌گیرم باورنکردنیه» (همون‌جا).
• "It's not about junior vs senior, it's about 'good with AI' vs 'not good with AI.'" (مارس ۲۰۲۶)
• "If AI lets non-developers replace junior developers, imagine what it lets junior developers do." (ژوئیه ۲۰۲۵)
• توی یه شرکت، «داشتن AI فقط باعث می‌شه همه یکم از همه‌چیز انجام بدن. آدم‌ها رو جنرالیست‌تر می‌کنه» (پادکست 'Nothing Ever Happens' Is Over، مه ۲۰۲۶).

فاندرهای تک‌نفره و تیم‌های خیلی خیلی کوچیک.

• «الان واقعاً می‌شه شرکت نرم‌افزاری یه‌نفره و دونفره داشت که تا میلیون‌ها میلیون کاربر اسکیل بشه و میلیاردها میلیارد دلار درآمد داشته باشه» (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶).
• «راستش فکر می‌کنم این یه رنسانس واسه سازنده‌های تک‌نفره‌ی نرم‌افزاره» (همون‌جا). اینم اضافه می‌کنه که واسه اسکیل شدن «باید مهندس‌های واقعی بیاری توی کار و احتمالاً مجبوری کل چیزو از اول بنویسی» (همون‌جا).
• چرخه‌ی کاری خودش: یه ایجنت هر ۲۴ ساعت گزارش باگ‌ها رو مرور می‌کنه و توی برنچ‌های جانبی درستشون می‌کنه؛ «من فقط دروازه‌ی آخرم که تصمیم می‌گیرم چی منتشر بشه» (همون‌جا).

رسانه: محتوای آشغال وسط رو پر می‌کنه؛ کار آدم‌ها و کاری که اسم سازنده‌ش روشه ارزش بیشتری پیدا می‌کنه.

• "There is no demand for 'average' content. Media is a winner-take all market. The AI-generated Library of Babel doesn't have much value beyond the people steering and curating it." (اوت ۲۰۲۵)
• "Creation without a creator is meaningless." (سپتامبر ۲۰۲۵)
• "Good writing is the output of good thinking. (Why AI hasn't taken over X)." (سپتامبر ۲۰۲۵)
• هیچ‌وقت نمی‌ذاره AI واسه خواننده‌ی آدم بنویسه: «وقتی یه چیزی می‌نویسی که قراره آدم‌های دیگه بخوننش، اگه AI نوشته باشدش، در حق اون آدم ظلم کردی» و «وگرنه آخرش AIِ اونا داره AIِ تو رو می‌خونه و هیچ‌کدومتون توی چرخه نیستین» (پادکست Live in the Future، ژوئیه ۲۰۲۶). AI رو فقط واسه طوفان فکری استفاده می‌کنه (همون‌جا).
• اینکه کار مال کیه مهمه: «اگه یه آدم یه عکس رو بگیره، و AI دقیقاً همون عکس رو تا آخرین پیکسل بسازه، عکسی که آدمه گرفته واسه من معنای بیشتری داره» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).
• "After photography, art got weird. AI will push creativity even further towards the edges." (ژانویه ۲۰۲۶)

سرمایه: هوش در مقایسه با آدم ارزونه، پس بهترینش رو بخرید.

• «من همیشه واسه هوش بیشتر پول می‌دم، چون ترجیح می‌دم بیشتر وقت‌ها درست بگم تا غلط، چون فکر می‌کنم آدم پرلورجی هستی» (پادکست Live in the Future، ژوئیه ۲۰۲۶).
• «با این حجم لورجی که قراره از طریق سرمایه و کد و آدم‌ها و مارکتینگ پشتش بذارم، می‌خوام هر بار تصمیم درست رو بگیرم» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).
• خطاها توی چرخه‌های ایجنتی روی هم جمع می‌شن، واسه همین بهبودهای کوچیک توی دقت خیلی می‌ارزن (پادکست Live in the Future، ژوئیه ۲۰۲۶).
• "AI foundation models are winner-take-all. 'Slightly more intelligent' is strictly better." (آوریل ۲۰۲۵)

۹.۴ حالا ارزش آدم‌ها می‌ره کجا؟

این سؤالیه که احتمالاً الان توی ذهن شماست: اگه AI این‌همه کار رو انجام می‌ده، پس ما چی؟

برداشت من اینه که اگه حرف‌هاشو کنار هم بذاریم، اینا ورودی‌هایی‌ان که از آدم میاد و لورج AI چندبرابرشون می‌کنه:

1. خلاقیت، یعنی رفتن بیرون از داده‌ی آموزشی. «خلاقیت هنوز همون چیزیه که توی محیط غافلگیرت می‌کنه. از سیستم می‌زنی بیرون و کاری می‌کنی که توی خود سیستم حتی قابل تصور نبود. بیرون از داده‌ی آموزشیه» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶). «توی حوزه‌هایی که داده‌ی زیادی نداری» و «حوزه‌های کاملاً جدید»، «اونجا هنوز یه فرصت واسه آدم‌ها و خلاقیت هست» (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶).

2. سلیقه و جهت. «واقعاً واقعاً کمک می‌کنه که یه جهت مشخص داشته باشی. باید بدونی چی می‌خوای. راستش این سخت‌ترین قسمتشه» (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶). «اگه نتونی تعریفش کنی، نمی‌تونی براش برنامه بنویسی» و «اینجاست که می‌رسیم به سلیقه یا قضاوت» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).

3. قضاوت و معماری. «هرچی کدبیسی که باهاش سروکار داری پیچیده‌تر و پیچیده‌تر می‌شه، این وظیفه‌ی اپراتوره که راه رو نشون بده» و «می‌گم نه نه، این یه هکه. این وصله‌ست. برو توی سطح معماری درستش کن» (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶).

4. شناختن یه لایه پایین‌تر. «همیشه کمک می‌کنه که یه لایه پایین‌تر رو هم بشناسی، چون داری به واقعیت نزدیک‌تر می‌شی» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶). مهندس‌ها «با کد فکر می‌کنن. پس واقعاً می‌دونن زیرش چه خبره، و همه‌ی انتزاع‌ها یه جاییشون نشتی دارن» (همون‌جا).

5. خواستن و عاملیت. بخش ۶.۴ رو ببینید.

6. مسئولیت‌پذیری و راستی‌آزمایی. بخش ۶.۳ رو ببینید.

7. عصاره‌گیری. AI «توی برون‌یابی بهتره تا ترکیب» و «ترکیب کردن، خلاصه کردن، رسیدن به هسته‌ی یه چیز، فکر می‌کنم خیلی سخته چون فهمیدن لازم داره» (پادکست The Deutsch Files I، ژانویه ۲۰۲۴). "In an age of stochastic compressors, be incompressible." (اوت ۲۰۲۵)

8. برتری آدم توی بازی‌های رقابتی. AIای که مجانی دست همه هست، همدیگه رو خنثی می‌کنه: «اگه یه ربات معامله‌گر اون بیرون داشته باشی، با هر ربات معامله‌گر دیگه‌ای خنثی می‌شه، تا جایی که کل سودی که می‌مونه می‌ره واسه کسی که برتری انسانی و خلاقیت بیشتری داره» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).

۹.۵ کی می‌بره، کی می‌بازه؟

خب حالا بریم سراغ سؤالی که همه می‌پرسن. ناوال اینجا خیلی رک حرف می‌زنه.

برنده‌ها (با کلمات خودش):

• برنامه‌نویس‌ها و اونایی که مدل آموزش می‌دن: «پرلورج‌ترین آدم‌های روی زمین»
• کارآفرین‌ها: "No entrepreneur is worried about an AI taking their job" (فوریه ۲۰۲۵)؛ «اصلاً شغلی ندارن که کسی ازشون بدزده. یه محصول دارن که باید بسازنش» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶)
• خالق‌ها: "Be a creator and you won't have to worry about jobs, careers, and AI" (دسامبر ۲۰۲۴)
• جنرالیست‌ها و همه‌فن‌حریف‌ها: «جنرالیست‌ها دارن حالشو می‌برن» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶)
• اونایی که زود شروع می‌کنن: «اگه جزو اولین کسایی باشی که این ابزارها رو به کار می‌گیرن»، «یه برتری خیلی بزرگ نسبت به بقیه داری» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶)
• فاندرهای سخت‌افزار
• آدم‌های «باهوش، پرلورج، و با عاملیت بالا»

بازنده‌ها:

• متخصص‌های مدرک‌دار که ارزششون به دانش حفظیِ یه حوزه بود (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶)
• آدم‌هایی که توی نقش‌های تکراری‌ان: "Robots are replacing all the people doing robotic jobs" (دسامبر ۲۰۲۵)؛ «اگه یه کاری قبلاً انجام شده، پس خودکار می‌شه و دوباره انجام می‌شه» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶)
• شرکت‌های نرم‌افزاری متوسط
• کسب‌وکارهای نرم‌افزار خالص
• اونایی که ابزارها رو قبول نمی‌کنن: «تنها دلیلی که AI جاتو می‌گیره اینه که حاضر نیستی ازش استفاده کنی» (احتمالاً ناوال؛ پادکست Live in the Future، ژوئیه ۲۰۲۶)

آخرش به کجا می‌رسیم؟ "In the limit, the only jobs are creator or regulator." (creator or regulator). (ژانویه ۲۰۲۶) «هدف اینجا شغل داشتن نیست» و «هدف اینه که نیازهای مادیت رو ربات‌ها حل کنن، توانایی‌های فکریت با کامپیوترها لورج بگیرن، و هر کسی بتونه خلق کنه» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).

۹.۶ خودش چجوری با AI کار می‌کنه؟

اینجا دیگه تئوری نیست. اینا کارهاییه که خودش هر روز با AI می‌کنه.

1. ترفند یاد نگیرید؛ بذارید AI خودشو با شما تطبیق بده. «من خودمو درگیر یاد گرفتن طرز استفاده از AI نمی‌کنم. به‌جاش بذار AI یاد بگیره چجوری به دردت بخوره» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶). عمر ورک‌فلوها «با هفته اندازه گرفته می‌شه، شاید نهایتش ماه، نه سال» (همون‌جا).

2. همیشه با باهوش‌ترین مدل کار کنید. «هوش یه چیز خوبِ خالصه. همیشه هوش بیشتر می‌خوای» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶). یه استثنا هم می‌ذاره: «شاید اگه داشتم یه کار خیلی تکراری انجام می‌دادم، این کارو نمی‌کردم» (پادکست Live in the Future، ژوئیه ۲۰۲۶).

3. توکن هدر بدید، وقت ذخیره کنید. «Codex و Claude و Gemini رو بارها و بارها می‌ندازم به جون یه مسئله و فقط توکن هدر می‌دم که وقتم ذخیره بشه» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).

4. مدل‌ها رو با هم چک کنید. سؤال‌هاشو هم‌زمان واسه چهار تا مدل می‌فرسته (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).

5. جهت محصول رو از خود ایجنت بپرسید. «از ایجنت می‌پرسم بعدش چه فیچرهایی بسازم؟ برو لاگ‌ها رو نگاه کن. برو کاربرها رو نگاه کن» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).

6. دروازه‌ی آخر خودتون باشید. تصمیم اینکه چی منتشر بشه رو دست خودش نگه می‌داره (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶).

7. از کمیته‌ی AI انتظار زیادی نداشته باشید. ده تا نسخه یعنی «۱۰ نفر با یه مغز یکسان» و «هنوز کلی تفکر گروهی بین این AIها هست» (همون‌جا).

8. پرامپت رو بفرستید، نه گزارش رو. "Don't send me the report, just send me the prompt." (اوت ۲۰۲۶)

9. از AI مثل معلم خصوصی استفاده کنید. «AI می‌تونه دقیقاً توی همون سطحی که هستی باهات روبه‌رو بشه» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).

10. واسه آدم‌ها خودتون بنویسید. بخش ۹.۳ رو ببینید.

11. هر چیزی که تکرار می‌شه رو خودکار کنید. «اگه چیزی مونده که بشه خودکارش کرد، باید خودکارش کنی. از زندگیت بندازش بیرون. این آزادت می‌کنه که خلاق باشی. و همه‌ی ارزش رو هم همونجا تولید می‌کنی» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).

12. روی لبه‌ی ابزارها بمونید. «بهترین کاری که الان می‌تونی واسه خودت بکنی اینه که با این ابزارها واقعاً خوب بشی» و «همیشه بدونی مرز کاری که از پسش برمیان کجاست» و «این یه هدف متحرکه» (همون‌جا).

13. توی آینده زندگی کنید. «واسه سرمایه‌گذاری روی آینده، باید توی آینده زندگی کنی. باید واقعاً یه مصرف‌کننده‌ی پروپاقرص تکنولوژی باشی» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).

۹.۷ لورج AI کجاها کم میاره؟

فقط تعریف نیست. خودش خیلی صاف می‌گه این ابزار کجاها لنگ می‌زنه.

• دندونه‌دندونه‌ست. «این AIها توی یه سری چیزها فوق‌العاده خوب‌ان و از آدم‌ها بهتر عمل می‌کنن» و «بعد یه جاهای دیگه‌ای هست که کامل زمین می‌خورن» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).
• جایی قوی‌تره که بشه جواب رو چک کرد. کد، ریاضی و رانندگی خودران کلی داده دارن و چک کردنشون راحته؛ نویسندگی خلاق این‌طوری نیست (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶). «تا وقتی حوزه‌های قابل راستی‌آزمایی و مسئله‌های حل‌شده داریم، این مسئله‌ها رو حل می‌کنن» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).
• هرچی کار پیچیده‌تر بشه، رشته‌ی کار از دستش در می‌ره. ایجنت‌ها «رشته‌ی کار از دستشون در می‌ره» و «یه باگ رو پنج بار درست می‌کنن» (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶).
• یکی باید هدایتش کنه. مثال سگ شکاری رو می‌زنه: «توی گرفتن اون اردک از تو بهتره» و «ولی هنوزم سگه. پس اگه به یه پرنده اشاره کنی»، «ممکنه به‌جاش یه پرنده‌ی دیگه رو بزنه. پس واقعاً باید هدایتش کنی» (همون‌جا).
• زبان فقط یه تیکه‌ی باریک از واقعیته. «زبان فقط چیزهایی رو در بر می‌گیره که آدم‌ها هم کشفشون کردن و هم تونستن به زبون بیارنشون» و «این یه زیرمجموعه‌ی خیلی باریک از واقعیته» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).
• درباره‌ی ته ماجرا مطمئن نیست. "The most important question is whether AI will be Godlike, Genius, or Jagged." (سپتامبر ۲۰۲۶)

۹.۸ ریسک‌ها و سیاستِ لورج AI

هر لورجی یه روی دیگه هم داره. سؤال اینه که این لورج دست کیه و اگه خراب کرد کی جواب می‌ده.

• خطر اصلی جمع شدن قدرته. «من راستش نگران AIِ ناهمسو نیستم. نگران آدم‌های ناهمسو با AI‌ام» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶). «قطعاً خیلی ترسناک‌تره که یه گروه کوچیک کنترل AI رو داشته باشن تا اینکه دست همه باشه» (پادکست Live in the Future، ژوئیه ۲۰۲۶).
• درباره‌ی رگولیشن: «با رگولیشن AI داریم درباره‌ی محدود کردن استفاده‌ی آزاد از ریاضیات حرف می‌زنیم. اینکه نمی‌تونی این‌قدر فلاپ داشته باشی» (پادکست The Deutsch Files IV، اکتبر ۲۰۲۴).
• درباره‌ی اینکه ریسک رو چجوری قاب بگیریم: "If AI is risky like fire is risky, then you want everyone to have it. If AI is risky like a nuclear weapon is risky, then you want no one to have it." (سپتامبر ۲۰۲۶)
• مسئولیت قانونی به‌جای مجوز: "If your agent swarm goes rogue, you're liable." (سپتامبر ۲۰۲۶)
• روی تاریک‌ترِ همین لورج: «تعداد آدم‌هایی که می‌تونن به سلاح بیولوژیک یا ویروس دسترسی پیدا کنن، صدها هزار برابر کسایی‌ان که قبلاً می‌تونستن» (پادکست 'Nothing Ever Happens' Is Over، مه ۲۰۲۶).
• آزمایشگاه‌های لبه‌ی هوش مصنوعی چجوری مرکب می‌شن: "The Frontier Lab flywheel is to get the smartest people to use the leading models. Then distill their inputs, your own model's outputs, and resulting synthetic data and environments." (سپتامبر ۲۰۲۶)

۹.۹ سؤال‌هایی که هنوز باز می‌مونن

و یه سری چیزها هم هست که خودش هنوز جوابشون رو نمی‌دونه، یا حداقل با اطمینان نمی‌گه.

• اینکه آیا یه «مایل آخر خلاقانه» هست که AI بهش نرسه: «تو رو توی همه‌چیز به سطح حرفه‌ای می‌رسونه، ولی نمی‌دونیم تا مایل آخر خلاقانه هم می‌برتت یا نه» (گوینده نامشخص؛ پادکست Live in the Future، ژوئیه ۲۰۲۶).
• اینکه آیا اشتباه می‌کرد که جایگزینی کامل غیرممکنه: «قبلاً فکر می‌کردم این غیرممکنه» و «الان می‌گم، می‌دونی، باید حواسمو جمع کنم» (احتمالاً ناوال؛ همون‌جا).
• اینکه اگه نرم‌افزار کامودیتی بشه، استارتاپ‌ها قراره چی بفروشن: «تیم‌های کوچیک می‌تونن کار بیشتری بکنن» و «ولی چه کاری؟ فروختن نرم‌افزار. و نرم‌افزار داره کامل کامودیتی می‌شه» (همون‌جا).
• ساختار بازار خود AI: «این قراره یه کسب‌وکار کامودیتی باشه، یا یه انحصار، یا یه انحصار چندجانبه» (پادکست 'Nothing Ever Happens' Is Over، مه ۲۰۲۶).

۱۰. توی عصر AI چیکار کنیم؟ قانون‌های خود ناوال، خلاصه‌شده

حالا اگه بخوایم همه‌ی اینا رو بکنیم یه لیست که بشه باهاش کار کرد، چی درمیاد؟

به نظرم این قانون‌ها همون حرف‌هاییه که بالاتر گفتیم، فقط فشرده‌شده. هر کدوم هم به منبع خودش برمی‌گرده که اگه خواستید خودتون برید چک کنید.

1. وقتی داری انتخاب می‌کنی چی بسازی، یه چیزی رو مالک شو که AI نتونه کالاییش کنه. یعنی اثر شبکه‌ای، سخت‌افزار، مدل یا دیتای اختصاصی، یا یه محصول یکپارچه‌ی عمودی که مردم عاشقش باشن. نرم‌افزار خالی به‌تنهایی «غیرقابل سرمایه‌گذاری»ه (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶؛ ژوئیه ۲۰۲۶).

2. یه ایده داری؟ اول خودت بسازش. «دیگه هیچ‌کس بین تو و پروتوتایپت وانستاده» (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶). "Coding an app is the new starting a podcast" (مارس ۲۰۲۶).

3. کد بلد نیستی؟ باز هم لایه‌ی زیرش رو یاد بگیر. معماری پایه، شبکه و الگوریتم‌ها «خیلی جلو می‌ندازنت» (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶). انتزاع‌ها نشتی دارن.

4. موقع انتخاب ابزار، پول باهوش‌ترین مدل رو بده. چون تصمیم‌هات با لورج ضرب می‌شن و خطاها هم روی هم جمع می‌شن (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).

5. موقع بودجه‌بندی، وقتت رو بشمار، نه توکن‌ها رو (همون‌جا).

6. وقتی وسوسه‌ی ترفندهای پرامپت‌نویسی اومد سراغت، بی‌خیالشون شو. بذار AI خودشو با تو وفق بده؛ ورک‌فلوها چند هفته‌ای تاریخ‌مصرفشون می‌گذره (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).

7. یه کاری هی تکرار می‌شه؟ اتوماتیکش کن. چیزی که آخرش می‌مونه خلاقیت و قضاوته (ژانویه ۲۰۲۳؛ پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).

8. موقع استخدام، آدم‌های کمتر و بهتری بگیر که با AI خوبن. تیم رو کوچیک و تخت نگه دار؛ «مقیاس دشمن توئه» (پادکست Curate People، اکتبر ۲۰۲۵؛ پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).

9. وقتی یه چیزی به اسم تو و واسه آدم‌ها منتشر می‌شه، خودت بنویسش (پادکست Live in the Future، ژوئیه ۲۰۲۶).

10. داری رسانه می‌سازی؟ یا هدفت قله باشه یا یه نیچ. محتوای متوسط کلاً تقاضا نداره؛ ارزش رو گزینش و نویسندگی با خودشون میارن (اوت ۲۰۲۵).

11. وقتی مسیر کاری‌ت رو می‌سازی، خالق باش، نه یه نقش. "Careers are dead. Jobs are dying. Opportunities arising" (فوریه ۲۰۲۶).

12. وقتی AI کار رو انجام می‌ده، راستی‌آزمایی‌ش با خودته. اسمت، قضاوتت و اینکه حاضری پای خروجی وایسی، همون لایه‌ی مسئولیت‌پذیریه (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶، احتمالاً حرف خود ناوال).

13. وقتی توی بازارهای خصمانه رقابت می‌کنی، انتظار داشته باش برتری‌هایی که AI می‌ده همدیگه رو خنثی کنن. آلفایی که زنده می‌مونه خلاقیت انسانیه (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).

14. موقع یاد گرفتن، از AI مثل یه معلم خصوصی استفاده کن که دقیقاً هم‌سطح خودته، و با انجام دادن یاد بگیر. «زندگی رو باید توی میدون زندگی کرد» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶؛ ژوئن ۲۰۲۵).

15. ابزارها عوض می‌شن؟ روی لبه‌شون زندگی کن (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).

16. بابت AI استرس داری؟ عمل کن. «راه‌حل اضطراب همیشه عمله» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).

17. موقع انتخاب جایی که توش کار می‌کنی، برو سمت محیط‌هایی که طبیعت و بازار قضاوتشون می‌کنن، نه آدم‌ها (ژوئن ۲۰۲۶).

18. چقدر عاملیت لازم داری؟ به اندازه‌ای که شروع کنی و ادامه بدی. بقیه‌ش رو ایجنت‌ها می‌تونن انجام بدن (پادکست The AI Industrial Revolution، ژوئن ۲۰۲۶).

---

۱۱. چه برداشت‌هایی از لورج اشتباهه؟ هشدارهای خود ناوال

لورج از اون مفهوم‌هاییه که خیلی راحت می‌شه بد فهمیدش. خود ناوال هم چند جا صریح گفته منظورش چی نیست. اینا مهم‌تریناشه:

• لورج یعنی لورج مالی؟ نه. «وقتی می‌گم لورج، منظورم فقط لورج مالی نیست، مثل همونی که وال‌استریت استفاده می‌کنه و اسم بدی هم در کرده» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• یه معادله‌ی ریاضی هم نیست. اگه باهاش مثل ریاضی برخورد کنی، می‌رسی به «دقت کاذب»؛ فقط «یکی دو تا از بزرگ‌ترین چیزا» رو انتخاب کن (همون‌جا).
• این اصول عمداً ناقصن. «اینا اصطلاح‌هایی‌ان که بار معنایی خیلی زیادی روشونه»، «نمی‌تونی ازشون یه دستورالعمل دربیاری که مثل کامپیوتر همین‌جوری دنبالش کنی»، «اگه از کلیات شروع کنی و همون‌جا توی کلیات بمونی، فقط کتاب‌های اصول و کلمات قصار و آلماناک‌ها رو بخونی»، «می‌شی مثل همون کسی که رفته دانشگاه، زیادی تحصیل‌کرده‌ست، ولی گم شده» (پادکست In the Arena، اکتبر ۲۰۲۵).
• کار سخت هنوز مهمه. "Without hard work, you'll develop neither judgement nor leverage." (فوریه ۲۰۱۸)؛ "You won't get rich just working hard, but if you don't work hard, you won't get rich." (ژوئیه ۲۰۲۶)
• لورج اشتباه‌ها رو هم بزرگ می‌کنه. واسه همینه که از نابودی، میون‌بر زدن و جنجال و خشم دوری می‌کنه: «شماره‌ی یکِ راهی که آدم‌ها توی کسب‌وکار مدرن نابود می‌شن زیادی شرط بستن نیست، میون‌بر زدنه» (پادکست How to Get Rich، دسامبر ۲۰۱۹).
• وایب‌کدینگ جای مهندسی در مقیاس بزرگ رو نمی‌گیره. «یه مهندس خوب که روی لبه‌ی دانش این حوزه کار می‌کنه، وایب‌کدرها رو راحت جا می‌ذاره» (پادکست A Motorcycle for the Mind، فوریه ۲۰۲۶).
• «همه می‌تونن کد بزنن» یعنی همه کد می‌زنن؟ نه. «اکثر آدم‌ها قرار نیست اپ‌های خودشونو کد بزنن» (پادکست A Return to Code، آوریل ۲۰۲۶).
• سرشلوغی رو با لورج اشتباه نگیرید. "You think you're being productive but no, actually you're just busy." (سپتامبر ۲۰۲۵)

---

۱۲. بانک نقل‌قول‌ها: جمله‌هایی که ارزش نگه داشتن دارن

اینجا جمله‌های اصلی ناوال درباره‌ی لورج رو تقریباً به ترتیب زمان گذاشتم، از ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۶. توییت‌ها همون متن انگلیسی خودشونن، بقیه از پادکست‌ها و کتاب Almanack اومدن.

1. "Management is the oldest, and most over-rated form of leverage. Capital, Media, and Code are the modern forms." (۲۰۱۳)

2. "Leverage / $ is up 100,000x." (۲۰۱۴)

3. "Robots already took the jobs. They're just packed into data centers." (۲۰۱۶)

4. "We live in an age of infinite leverage, and the economic rewards for genuine intellectual curiosity have never been higher." (۲۰۱۷)

5. "If they can train you to do it, then eventually they will train a computer to do it." (۲۰۱۷)

6. «ثروت‌های بزرگ لورج لازم دارن. لورج توی کسب‌وکار از سرمایه میاد، از آدم‌ها، و از محصول‌هایی که کپی کردنشون هزینه‌ی نهایی نداره (کد و رسانه).» (آلماناک، رشته‌توییت ۲۰۱۸)

7. «لورج قضاوت تو رو چند برابر می‌کنه.» (آلماناک)

8. «کد و رسانه لورجی‌ان که اجازه‌ی کسی رو لازم ندارن. همون لورجی که پشت پولدارهای تازه‌ست.» (آلماناک)

9. «پولدار و فقیر، یقه‌سفید و یقه‌آبی رو فراموش کن. الان بحث اینه که لورج داری یا نداری.» (آلماناک، فصل «پیدا کردن جایگاه لورجی»)

10. "Earn with your mind, not your time." (۲۰۱۷)

11. "Media travels and earns while you sleep. It searches the world for opportunities for you. Code is even better." (۲۰۱۸)

12. «مشتری‌هات می‌تونن به همدیگه ارزش اضافه کنن، چون این نهایی‌ترین شکل لورجه.» (پادکست How to Get Rich، ۲۰۱۹)

13. «پول درآوردن اصلاً یه کار نیست که انجامش بدی. مهارت هم نیست. خودِ توئه که یه میلیون بار کپی و تکثیر شده.» (پادکست How to Get Rich، ۲۰۱۹)

14. «لورج یه جورایی بعداً میاد. قضاوت هم بعداً میاد. ولی مسئولیت‌پذیری رو همین الان می‌تونی قبول کنی.» (پادکست How to Get Rich، ۲۰۱۹)

15. «اگه داری بهشون یاد نمی‌دی و توانمندشون نمی‌کنی، خب یه ربات بذار زیر دستت.» (پادکست How to Get Rich، ۲۰۱۹)

16. "The most powerful permissionless tools are the spoken word, the written word, mathematics, and the computer." (۲۰۱۹)

17. "In an age of permissionless leverage, judgement, not work, determines success and failure." (۲۰۲۱)

18. "Leverage converts knowledge into power." (۲۰۲۱)

19. "It doesn't take money to make money, it takes leverage to make money." (۲۰۲۲)

20. "Automation with the Internet means not having to do anything that anyone else has already done. All that remains are creativity and judgement." (۲۰۲۳)

21. "There is infinite capital, there is infinite labor, there is infinite compute. The scarcity is truth." (۲۰۲۴)

22. "Technology breeds collectivism, because it increases leverage, and therefore the gap between winners and losers." (۲۰۲۴)

23. "AI won't replace programmers, but rather make it easier for programmers to replace everyone else." (۲۰۲۵)

24. "AI is a form of leverage... the creators of AI are the most leveraged of them all." (۲۰۲۵)

25. "In an age of stochastic compressors, be incompressible." (۲۰۲۵)

26. «مقیاس دشمن توئه.» (پادکست Curate People، ۲۰۲۵)

27. "Vibe coding is the new product management. Training and tuning models is the new coding." (۲۰۲۶)

28. "Intelligence and talent are not normally distributed. Leverage magnifies the distinctions." (۲۰۲۶)

29. «نرم‌افزار خالص ارزش سرمایه‌گذاری نداره.» (پادکست A Return to Code، ۲۰۲۶)

30. "In the limit, the only jobs are creator or regulator." (۲۰۲۶)

31. "The new competition isn't Humans vs AI. It's Humans with AI vs everyone else." (۲۰۲۶)

32. «توکن رو هر چقدر خواستی هدر بده، ولی وقتت رو نگه دار.» (پادکست The AI Industrial Revolution، ۲۰۲۶)

33. «هنوز یکی لازمه که سوارش بشه.» (پادکست A Motorcycle for the Mind، ۲۰۲۶)

34. "Models are the last moat in software." (۲۰۲۶)

---

منابع

این متن از این منابع درومده:

• توییت‌ها: خروجی اکانت @naval، ۴٬۸۳۴ ردیف (۴٬۱۵۱ تاش نوشته‌ی خود ناوال، از ژانویه ۲۰۱۲ تا اکتبر ۲۰۲۶). شکل لینک‌ها: https://x.com/naval/status/<id>.
• ترنسکریپت‌ها: How to Get Rich: Every Episode (دسامبر ۲۰۱۹)؛ JRE قسمت ۱۳۰۹ (ژوئن ۲۰۱۹)؛ The Knowledge Project قسمت ۱۸ (آوریل ۲۰۱۷)؛ Tim Ferriss قسمت ۹۷ (اوت ۲۰۱۵) و ۴۷۳ (اکتبر ۲۰۲۰)؛ How to Angel Invest قسمت ۱ و ۲ (۲۰۱۹ تا ۲۰۲۰)؛ Matt Ridley قسمت ۱ و ۲ (ژوئیه ۲۰۲۰)؛ Happiness (مارس ۲۰۲۱)؛ The Beginning of Infinity قسمت ۱ و ۲ (۲۰۲۱)؛ Vitalik: Ethereum قسمت ۱ و ۲ (آوریل ۲۰۲۲)؛ The Deutsch Files قسمت ۱ تا ۴ (۲۰۲۴)؛ In the Arena و Curate People (اکتبر ۲۰۲۵)؛ A Motorcycle for the Mind (فوریه ۲۰۲۶)؛ A Return to Code (آوریل ۲۰۲۶)؛ 'Nothing Ever Happens' Is Over و Sell the Truth (مه ۲۰۲۶)؛ The AI Industrial Revolution (ژوئن ۲۰۲۶)؛ Live in the Future (ژوئیه ۲۰۲۶).
• کتاب: The Almanack of Naval Ravikant، اریک یورگنسون (۲۰۲۰).
• یه نکته: اینا ترنسکریپت‌های ماشینی Whisper هستن و برچسب گوینده ندارن. واسه همین حرف میزبان‌ها و مهمون‌ها (Nivi، Garry Tan، Guillermo Rauch، Blake Scholl، Max Hodak، David Deutsch، Brett Hall و بقیه) به اسم ناوال نقل نشده، و ادعاهایی که فقط از طرف مهمون بودن کنار گذاشته شدن.